Rehabilitatie van Salomon Walvis

5-4-2018 door: Redactie
Na bijna 74 jaar te boek hebben gestaan als verrader van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, wordt de Joodse onderduiker Salomon Walvis op dinsdag 10 april gerehabiliteerd. Dat wil zeggen dat op die dag zijn naam alsnog op het oorlogsmonument aan de Kloosterstraat in Horst bijgezet wordt.
maskTop
Rehabilitatie van Salomon Walvis
maskBottom
Het huis aan de Herstraat waar Salomon Walvis ondergedoken zat

De Joodse onderduiker Salomon Walvis uit Amsterdam werd op 15 juli 1944 in Grubbenvorst geliquideerd door illegale werkers van de Raad van Verzet uit Zuid-Limburg. Het was het einde van een man die tot op dat moment de Duitse bezetter telkens wist voor te blijven. Hij wist ze telkens te ontvluchten op een bijzondere manier: hij zorgde dat zijn twee kinderen (1,5 en bijna 6 jaar oud) op een goed onderduikadres terecht kwamen en stapte op de fiets met zijn echtgenote en een vriendin. Hij nam de identiteit aan van Kees van Leeuwen en deed zich voor als inspecteur van de arbeidskampen namens de Nederlandse Arbeidsdienst. Hierbij kocht hij telkens voor een paar dagen logies voor het drietal. Zo trokken ze meer dan een jaar door Nederland op de fiets, totdat ze vanaf 1944 voor een langere tijd in Horst verbleven. Hij zocht toen aansluiting bij de Horster tak van de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers. De situatie raakte echter gespannen na ´het verraad van Weert’ in juni 1944, waarmee het illegale verzetswerk een zware slag werd toegebracht.

“Hij was als Amsterdammer niet op zijn mondje gevallen en soms zelfs brutaal; iets dat het drietal tot dat moment ook veel geholpen had om het land door te komen”, vertelt oorlogshistoricus Hans Steenmetz uit Horst. “Horst was een katholiek dorp, dat weinig van doen had met buitenstaanders, laat staan Amsterdammers. Helaas stuitte hij net op dat moment op een gespannen situatie in Noord-Limburg, waardoor zijn houding en aanvraag hem meteen verdacht maakte bij het verzet. Er werd een onderzoek naar hem ingezet, maar omdat hij zijn sporen zo veel mogelijk wiste, kwamen ze maar weinig te weten over hem. Na een verhoor door mannen van de Raad van Verzet (een Nederlandse koepel van verzetsorganisaties, red.) speelde hij open kaart en zei hij wie en wat hij was. Toch bleef er alleen wantrouwen. Hij werd met een smoes naar een bosje aan de Witveldweg in Grubbenvorst gelokt, waar hij bij aankomst om 11.00 uur na een schermutseling werd geliquideerd door twee mannen van de Raad voor Verzet die daarvoor uit Zuid Limburg waren gekomen. Dan pas wordt het Horster verzet ingelicht.”

“Het is geenszins de bedoeling om met de openbaring van dit
verhaal het Horster Verzet in diskrediet te brengen, absoluut niet”, vervolgt Steenmetz. “Salomon is uit voorzorg om het leven gebracht, omdat ze te weinig informatie over hem hadden. Je moet begrijpen dat de situatie en manieren van communicatie rond die tijd heel anders waren. In een kritieke tijd van oorlog moesten er snel beslissingen genomen worden met de informatie die je had. Het risico was anders gewoonweg te groot: als iemand daadwerkelijk een verrader bleek te zijn, kon dat meteen zestig man het leven kosten. Dat risico wilde je niet nemen, wat dus kon betekenen dat per ongeluk de verkeerde mensen om het leven gebracht werden.” Het Horster verzet heeft na de oorlog de zaak aangekaart bij Justitie om duidelijkheid te krijgen. Om de betrokken verzetswerkers te beschermen, kwam de zaak uiteindelijk in de doofpot terecht, waardoor Salomon Walvis na zijn dood alleen nog maar als verrader bekend stond.

“Zijn vrouw Hendrina Walvis-Winnik heeft zodoende tot haar dood ook nooit meer iets anders te horen gekregen dan dat hij een verrader was”, vertelt Horsternaar Thuur van den Heuvel. “Ze heeft jaren voor het tegendeel gestreden, maar ze stuitte op onwil bij de instanties vanwege de gevoeligheid van de zaak.” Van den Heuvel heeft een documentaire gemaakt genaamd De Schaduwzijde van het Verzet, waarin het verhaal van Salomon Walvis wordt uitgelicht. Hij kwam er via Hans Steenmetz bij uit en werd doorverwezen naar Gerrit van der Vorst die met zijn boek Het kapitaal van Sal Walvis in 2016 aantoonde dat Salomon geen verrader was. “Met een rehabilitatie wordt er veelal gesproken over eerherstel, maar dat dekt in dit geval niet helemaal de lading. Het is passender om te zeggen dat de beschuldiging van zijn naam afgehaald wordt. Hij heeft in die tijd namelijk nooit een rechtszaak gehad; de beschuldiging is nooit bewezen”, vertelt Van den Heuvel. “En als hij een rechtszaak gehad zou hebben, dan was het nog maar de vraag of dat het een eerlijk proces zou zijn geweest, omdat er verschillende partijen bij betrokken waren met beschermde privileges.”

Het persoonlijke verhaal van Salomon Walvis kwam tijdens de Dodenherdenking van 2017 alsnog centraal te staan, nadat Gerrit van der Vorst met zijn boek het tegendeel bewees. Voor de plaatselijke stichting Comité Herdenking 4 mei, waar Steenmetz voorzitter van is, wordt het ook gezien als een logisch vervolgstap om de naam van Salomon op het oorlogsmonument bij te zetten. Hiermee wordt ook een verbinding gemaakt naar het thema van 2018, namelijk Jaar van Verzet. “Ook voor de familie van Salomon is het belangrijk dat hij niet langer als verrader, maar ook weer als gewoon mens gezien wordt”, vertelt Van den Heuvel, die voor de documentaire ook met de kleindochter van Sal sprak. “Ze vertelde mij dat ze ontzettend blij is met de rehabilitatie van haar grootvader en ze hem nu zelfs als held is gaan zien. Hij was niet alleen actief als onderduiker, maar ook als verzetswerker. Op de dag dat hij om het leven is gebracht droeg hij informatie over Duitse VN-1 vernietigingswapens bij zich. Informatie waarmee het verzet mee aan de haal is gegaan en die uiteindelijk bij de geheime dienst van prins Bernhard in Engeland is aangekomen.”

De documentaire De Schaduwzijde van het Verzet is op vrijdag 6 april en maandag 9 april te zien via Omroep Reindonk. Hierin komt ook het verhaal van Derek van Assen aan bod: de verzetsstrijder uit Maastricht die in de Schadijkse Bossen in Meterik om het leven is gebracht door de Sicherheitspolizei.

(Foto: Thuur van den Heuvel)

Disclaimer | Copyright© 2018 Kempen Media b.v. | Ontwerp & realisatie Kempen Communicatie
Kempen Media b.v. is partner van Kempen Communicatie b.v.
Kempen Communicatie: Strategie, Creatie, Realisatie