Van fabriek naar museum

Van Nederlands laatste werkende kantfabriek tot een museum dat jaarlijks gemiddeld 9.000 bezoekers trekt. Museum De Kantfabriek in Horst werd tien jaar geleden officieel geopend en is inmiddels uitgegroeid tot een autoriteit op het gebied van textiel.

In 2006 zag het ernaar uit dat na bijna tachtig jaar de Zuid-Nederlandse Kantfabriek in Horst voorgoed de deuren zou sluiten. De eigenaar wilde stoppen met het bedrijf en gegadigden om de fabriek over te nemen, waren er niet. Zo’n belangrijk stukje Horster geschiedenis mocht echter niet verloren gaan, vond Stichting Oudheidkamer Horst. “We wilden ervoor zorgen dat het gebouw en een deel van de machines bewaard zouden blijven”, vertelt Jan Janssen, toen voorzitter van Stichting Oudheidkamer Horst. “Daarnaast waren we als stichting op zoek naar een ruimte waar we tentoonstellingen konden houden en onze spullen konden opslaan. We zaten toen nog in het oude gemeentehuis, daar was geen mogelijkheid om meer ruimte te creëren.” Jan werd samen met zijn echtgenote Ietje en Huub Janssen kartrekker van de in 2006 opgerichte Stichting Museum De Kantfabriek. “Het eerste wat we deden? Opruimen en schoonmaken”, zegt hij lachend. Van de honderdveertig kantklosmachines die er ooit hebben gedraaid in de fabriek, bleven er na verkoop nog zes over, samen met één raschelmachine voor nylonkant. “Doordat deze machines behouden zijn, kun je de geschiedenis van de kantfabriek letterlijk vasthouden. Dat maakt het veel levendiger.”
Voordat het museum in 2009 officieel werd geopend, moesten er nog wel wat hobbels overwonnen worden. Zo maakte de buurt zich zorgen over mogelijke overlast van parkerende bezoekers en dan waren er nog de financiën. Het rijksmonument werd uiteindelijk aangekocht door BOEi, die zich inzet voor het herbestemmen van industrieel cultureel erfgoed. Zij kocht ook een parkeerterrein aan en hielp bij het verwerven van subsidies.
Op 7 juni 2009 werden enkele tientallen gele ballonnen, met daaraan vastgeknoopt zwarte kanten slipjes, opgelaten, waarmee het museum officieel werd geopend. Voor hun verdiensten ontvingen Jan en Ietje die dag beide een Koninklijke Onderscheiding.
Het aantal vrijwilligers groeide de eerste jaren van vier naar ruim honderdtwintig. Een in het oog springende expositie in die eerste periode was de overzichtstentoonstelling over twintig jaar Heideroosjes. De meeste bezoekers trok echter de tentoonstelling Russische Traditionele Toegepaste Kunst, die vorig jaar in het museum te zien was. “Dat waren er precies 11.508”, weet Marcella Dings, sinds 2012 voorzitter van het museum. Waar in de beginjaren vooral de focus lag op het inrichten van de expositieruimtes, besloot het bestuur eerst de zaken af te handelen die eerder waren blijven liggen omdat er niet voldoende geld was. “Zo moest het buitenwerk geschilderd worden en enkele ruimtes worden opgeknapt. Daarnaast hebben we de loods grenzend aan het parkeerterrein kunnen kopen, zodat we daar een werkplaats en een extra cursuslokaal onder konden brengen.” De uitleentextielbibliotheek werd uitgebreid naar ruim 12.000 boeken, doordat de collectie van de STIDOC (Stichting Textiel Informatie en Documentatie Centrum) ondergebracht werd in het museum.
Het museum is inmiddels landelijk bekend, zegt Marcella en ook Belgische bezoekers weten de weg naar Horst te vinden. “We proberen in onze tentoonstellingen een goede balans te vinden tussen exposities die echte textielliefhebbers trekken en interessante exposities voor bezoekers die wat minder kennis hebben van handwerktechnieken.” Het komende jaar worden de archeologische stukken, afkomstig van onder andere de opgravingen bij het kasteel Huys ter Horst en De Smidse in Horst, in een nieuwe ruimte tentoongesteld. “Ze staan nu even opgeslagen, omdat ze eigenlijk niet passen bij de geschiedenis van de textiel. We willen op de eerste verdieping een ruimte met een vaste tentoonstelling inrichten. Genealogie, streekgeschiedenis en archeologie zijn dan bij elkaar te vinden. We hebben nog ideeën genoeg”, beaamt ze. “Ik vind het geweldig om te zien hoe het museum is gegroeid”, complimenteert Jan Janssen de huidige voorzitter. “Dat hebben ze echt goed gedaan.”
Het museum viert het jubileum het hele jaar door met diverse activiteiten, waaronder drie speciale exposities. De eerste in die reeks, Technieken waardoor stoffen ‘ontstaan’, wordt zondag 20 januari geopend.
Kijk voor meer informatie op www.museumdekantfabriek.nl