Stamboomonderzoek: hoe de familie Craenmehr in Horst terechtkwam

De broers Ger en Toon Wagemans zijn al jaren bezig met het uitzoeken van hun familiestambomen. Daaronder valt ook de stamboom van de families Craenmehr. Onlangs stuitten de twee daarbij op een interessant verhaal over hoe deze familie in Horst belandde. Oorspronkelijk komt het geslacht Craenmehr namelijk uit het Brabantse Erp.

Ger en Toon doen al zo’n dertig jaar onderzoek naar hun familiestamboom. Daarbij onderzoeken ze onder andere de namen Wagemans, Bouten, Engelen en Direx. “Via onze oma kwamen we bij de familie Craenmehr uit”, vertelt Ger. “Die was namelijk getrouwd met Grad Bouten.” Bij het onderzoek naar de familie Craenmehr, kwamen ze al snel in Brabant terecht. “De schrijfvorm ‘Craenmehr’ stamt uit de tijd van Napoleon, rond 1800. Vanaf toen was iedereen verplicht een vaste achternaam te hebben. Daarvoor was de achternaam vaak een verwijzing naar de voornaam, eventueel aangevuld met een beroep of de plaats waar iemand woonde.” Van dat laatste stamt de naam ‘Craenmehr’ af. “Het verwijst naar het buurtschap Craanmeer, gelegen in Erp in de Meijerij van Den Bosch.”

Namen
De broers wisten nu dat ze de herkomst van de Craenmehrs in Brabant moesten gaan zoeken. Ger: “Via trouwaktes en doopdocumenten kun je verschillende mensen aan elkaar linken. Daar zitten vaste patronen in en die bieden ons een houvast bij het vaststellen wie bij elkaar hoort en bij het vinden van bijzondere verhalen.” Door digitalisering is dat inmiddels een stuk makkelijker geworden dan jaren geleden. Toch zijn er moeilijkheden genoeg. “Doordat mensen vóór 1800 geen vaste achternaam hadden, hebben we veel te maken met bijnamen en verschillende schrijfwijzen”, legt Ger uit. Toon voegt toe: “Ik heb wel eens één naam gehad die in totaal op zeventien verschillende manieren geschreven werd.”

Doodstraf geëist
Toch lukte het Ger en Toon om de stamboom van de familie Craenmehr terug te brengen tot ergens in 1600. “Zo kwamen we ook uit bij Adriaan Ariens van de Craanmeer, geboren rond 1730 en de over-over-grootvader van onze oma Craenmehr. Die bleek nogal een donker verleden te hebben”, aldus Toon. Dat donkere verleden was wat hem uiteindelijk naar Horst bracht. “Ergens in een archief kwam ik een document tegen waarin een conflict stond beschreven tussen deze Adriaan van de Craanmeer en zijn huurbaas. In 1763 liep dit conflict behoorlijk uit de hand en leidde het tot een flinke vechtpartij. Daarvoor werd Adriaan uiteindelijk veroordeeld.” Hoewel de doodstraf tegen hem werd geëist, kwam hij er in het vonnis ‘goed’ vanaf. “Hij is gegeseld, gemarteld, gebrandmerkt en kreeg een werkstraf van 25 jaar en detentie in een tuchthuis. Ook werd hij levenslang verbannen uit de Meijerij.”

Stamvader
“Ergens tussen 1765 en 1768 moet Adriaan aan zijn gevangenschap zijn ontsnapt”, vertelt Toon. “In 1768 kwamen we zijn naam namelijk tegen in het Belgische Achel, in de doopakte van zijn zoon.” Enkele jaren later, in 1775, duikt de naam van Adriaan opnieuw op, dit keer in een koopakte voor de schepenen van Horst. Daaruit bleek dat Adriaan een boerderij had gekocht in Horst, in het Meldersloscher Veld. In Horst stierf Adriaan uiteindelijk, in 1793 op 63-jarige leeftijd. “Zijn komst naar Horst betekende de komst van het geslacht Craenmehr hier in de regio. Adriaan van de Craanmeer is de stamvader van alle Craenmehrs in Horst en omgeving.”

Enorme puzzel
Met het achterhalen van dit verhaal waren Ger en Toon zo’n drie maanden fulltime bezig. Dat is het waard, vinden ze. “Dit soort verhalen vertellen ons veel over de tijdsgeest en brengen een stukje lokale geschiedenis”, vindt Ger. “Zo leert dit verhaal ons meer over de rechtsgang van toen. Ook kunnen we bepaalde ziekte-epidemieën terugvinden in de stambomen. Er was een periode in Horst waarin veel kinderen stierven aan dysenterie en ook twee kinderen van Adriaan van de Craanmeer kwamen daarbij om.” Toon: “Je kunt stamboomonderzoek het vergelijken met een enorme puzzel, van wel 20.000 stukjes. Eerst ga je de kleuren bij elkaar zoeken en dan ga je verbindingen maken. En dat is heel verslavend. Ik denk dat we er nog jaren mee bezig kunnen zijn.”

Details over het verhaal van Adriaan van de Craanmeer zijn te verkrijgen door te mailen naar Toon Wagemans via toewen.w@gmail.com

Tekst en beeld: Aniek van den Brandt